Tem truy xuất nguồn gốc và mã QR: khác nhau thế nào?

Sản phẩm có tem QR rất đẹp, nhưng người mua quét xong chỉ thấy một trang giới thiệu chung. Nhiều HTX và doanh nghiệp nông sản đang nghĩ đến việc làm tem truy xuất nguồn gốc, nhưng chưa phân biệt được tem, mã QR và dữ liệu phía sau. Bài viết giải thích ba khái niệm này khác nhau thế nào, người mua cần thấy gì khi quét, và những dữ liệu nên chuẩn bị trước khi in tem. Tem QR chỉ là cánh cửa, giá trị nằm ở dữ liệu.

Tem truy xuất nguồn gốc và mã QR khác nhau ra sao? Tìm hiểu vì saoTem truy xuất nguồn gốc và mã QR là gì?

Tem truy xuất nguồn gốc là vật mang thông tin dán trên bao bì hoặc sản phẩm. Tem có thể in chữ, in mã vạch, in mã QR, hoặc kết hợp. Mục đích của tem là gắn sản phẩm đang cầm trên tay với thông tin về nguồn gốc của nó.

Mã QR là một dạng mã hai chiều, cho phép dùng điện thoại quét để mở một đường dẫn, thường là một trang web. Nó chỉ là cách để người mua tiếp cận thông tin nhanh, chưa nói gì về việc thông tin đó có đúng và đủ hay không.

Hai thứ này là phần nhìn thấy được của một hệ thống truy xuất. Phần quyết định giá trị lại nằm phía sau: dữ liệu được ghi trong suốt quá trình sản xuất.

Sơ đồ từ tem trên bao bì đến mã QR, trang tra cứu và dữ liệu phía sau.

Tem, mã QR, mã lô và dữ liệu khác nhau thế nào?

Mỗi khái niệm trả lời một câu hỏi khác nhau. Nhầm lẫn giữa chúng là lý do nhiều đơn vị in tem trước rồi mới tìm dữ liệu.

Mã vạch cũng là một dạng mã in trên tem, nhưng được đọc bằng máy quét chuyên dụng, thường dùng ở khâu bán lẻ và kho. Mã QR thì người dùng dùng điện thoại quét được. Cả hai đều chỉ là cách đọc, không phải bản thân dữ liệu. Tóm lại: tem và mã QR là bề mặt, mã lô là sợi dây nối, dữ liệu là nội dung thật.

Quét xong, người mua cần thấy gì?

Trang tra cứu nên trả lời được những câu mà người mua thực sự hỏi. Có thể chia thành ba cấp thông tin:

1. Thông tin sản phẩm và lô. Tên sản phẩm, mã lô, ngày thu hoạch, đơn vị sản xuất.
2. Hành trình sản xuất. Vùng trồng, các mốc chính như gieo trồng, chăm sóc, thu hoạch, sơ chế, đóng gói.
3. Hồ sơ đi kèm. Phiếu kiểm nghiệm, chứng nhận, nếu đơn vị có.

Ví dụ minh họa với dữ liệu giả định: cùng lô rau cải mã RC-A2-1103, người mua quét tem và thấy hai kiểu trang khác nhau.

Trang thứ nhất chỉ là một tờ rơi quảng cáo được số hóa. Trang thứ hai mới thực sự truy xuất.

Dữ liệu cần có phía sau mã QR

Trang tra cứu chỉ hiển thị những gì đã được ghi. Vì vậy trước khi in tem, đơn vị cần có dữ liệu. Chín nhóm dữ liệu dưới đây được nêu chi tiết trong bài về truy xuất nguồn gốc.

Dữ liệu cần có phía sau mã QR truy xuất nguồn gốc.

Tóm tắt ngắn:

• Ghi đủ theo thời gian: từ thông tin vùng, giống, nhật ký, vật tư, thu hoạch đến sơ chế, kiểm nghiệm, vận chuyển và bán hàng.
• Gắn mỗi bản ghi với mã lô hoặc mã vùng, để trang tra cứu lấy đúng dữ liệu cho đúng lô. Nếu vùng của bạn có mã số vùng trồng, xem bài về mã số vùng trồng để gắn đúng.
• Chuẩn hóa cách ghi: tên sản phẩm, định dạng ngày, đơn vị và quy tắc đặt mã phải thống nhất, nếu không trang tra cứu sẽ hiển thị lộn xộn. Đây là lý do nên số hóa và chuẩn hóa dữ liệu ngay từ đầu.
• Quy định ai được xem gì: không phải mọi dữ liệu nội bộ đều hiển thị cho người mua. Nên chọn trước phần nào công khai, phần nào chỉ dùng nội bộ hoặc cho đối tác.

Sai lầm thường gặp khi làm tem QR

• In tem trước khi có dữ liệu. Tem in xong, trang tra cứu vẫn trống hoặc chỉ có lời giới thiệu. Sửa lại phải in lại toàn bộ.
• Một mã QR dùng chung cho mọi lô. Người mua quét mã sản phẩm của vụ này vẫn thấy thông tin vụ trước, không truy được lô cụ thể.
• Trang tra cứu không cập nhật. Dữ liệu dừng ở lần đầu, nhưng sản xuất vẫn tiếp tục thay đổi.
• Chỉ tự khai, không có hồ sơ đối chiếu. Thông tin không có nhật ký, phiếu kiểm nghiệm hay sổ sách đối chiếu thì khó được tin.
• Không có quy tắc mã lô xuyên suốt. Mã lô thu hoạch và mã lô thành phẩm không nối được nên tem không dẫn về đúng nguồn.

Thứ tự đúng là dữ liệu trước, tem sau:

5 bước làm tem QR đúng thứ tự.

1. Ghi dữ liệu. Ghi đủ và ghi đều theo lô, dùng cách ghi thống nhất.
2. Đặt mã lô. Mỗi lô một mã, dùng xuyên suốt từ thu hoạch đến bán hàng.
3. Làm trang tra cứu. Quy định phần nào hiển thị cho người mua, gắn dữ liệu theo mã lô.
4. In tem. Chỉ in khi trang tra cứu đã có dữ liệu. Quét thử trên vài mẫu điện thoại trước khi in số lượng lớn.
5. Rà soát. Sau một đợt, thử truy xuất một lô bất kỳ và xem có thiếu gì.

Với quy mô nhỏ, bảng tính và một trang tra cứu đơn giản là đủ để bắt đầu. Khi số lô và số người ghi tăng lên, nền tảng số như GoTrace giúp số hóa nhật ký sản xuất, truy xuất hai chiều theo lô và lưu hồ sơ số ở một nơi.

Câu hỏi thường gặp

Có cần làm tem QR không? Phụ thuộc sản phẩm, thị trường và yêu cầu của bên mua. Tem QR giúp người mua tiếp cận thông tin nhanh, nhưng chỉ có ý nghĩa khi có dữ liệu phía sau. Nếu bạn chưa chắc, hãy chuẩn bị dữ liệu trước.

Một mã QR cho cả vụ hay mỗi lô một mã? Nếu muốn truy xuất theo lô, nên có mã riêng cho từng lô. Mã chung cho cả vụ chỉ cho biết thông tin chung, không đủ để khoanh đúng lô khi có vấn đề.

Tem QR có thay thế được chứng nhận không? Không. Tem QR chỉ là cách hiển thị thông tin. Chứng nhận chất lượng là việc của cơ quan hoặc tổ chức có thẩm quyền; tem chỉ có thể dẫn tới hồ sơ đó.

Hộ sản xuất nhỏ có làm được không? Được. Hộ nhỏ có thể bắt đầu với một bảng ghi dữ liệu ngắn theo lô và một trang tra cứu đơn giản, rồi mở rộng dần khi cần.

Kết luận

Tem và mã QR là phần người mua nhìn thấy, còn dữ liệu theo lô mới là thứ khiến tem có giá trị. Ghi dữ liệu trước, đặt mã lô xuyên suốt, làm trang tra cứu, rồi mới in tem.